The Noble Qur'an Encyclopedia

Kaaf Haa Yaa Ayn Saade [1]

(Kun) rahmata gooftaan kee Gabricha Isaa Zakariyyaaf (godhe) dubbachuudha.

Yeroo inni Rabbii Isaa kadhaa dhoksaa kadhate (dubbadhu).

Nijedhe “Rabbii kiyya! Ani lafeen kiyya na laafe; mataan kiyyas Arrii makatee; Rabbii kiyya ani kadhaa keetiin hoonga’aa hin taane”. [2]

“Ani booda kootii firoota kiyya (diin laaffisuu) sodaadheen jira. Niitiin tiyyas maseentuudha. Suma biraa ilma naaf kenni.

“Kan (nabiyyuummaafii amantii kiyya) na dhaaluufi kan sanyii Ya’aquub irraas dhaalu, Yaa Gooftaa kiyya! Jaallatamaa isa taasisi.”

(kadhaa isaa qeebalee Rabbiin ni jedheen): “Yaa Zakariyyaa! Nuti ilma maqaan isaa Yahyaa ta’een sigammachiifna. kan ammaan dura moggoo isaaf hingodhin (kan maqaa isaa namni biroo hinbaafatin)”.

(Zakariyyaan) ni jedhe: “(Yaa) Rabbii kiyya! akkamitti ilmi naaf ta’a? Odoo jaartiin too maseena taatee jirtuu, anis dulluma irraa hoonga ga’ee jiruu ?”

Ni jedhe “(dubbiin) akkuma kana, Rabbiin kee ‘Kun (ilmoo isinii kennuun) anarratti laafaadha jedhe. ani kana dura si’ii homaa hin turin si uumeen jira.”

(Zakariyyaan) ni jedhe: “(Yaa) Rabbii kiyya! Mallattoo naaf godhi.” (Rabbiin) ni jedhe: “Mallattoon (ilmoo argachuu) kee halkan sadihiif (guyyaa sadihiif) odoo fayyaa qabduu (Zikrii malee) nama dubbisuu dhabuudha (dadhabuudha).”

Mihraabarraa ummata isaa irratti gadi ba’ee, ganamaafi galgala Rabbiin qulqulleessuu (mallattoon) itti beeksise.

“Yaa Yahyaa! Kitaabicha ciminaan qabadhu” (jenneen). Beekumsa (ogummaa) ijoollummaan isaaf kennine. [3]

Mararfannaa Nu biraa ta’eefi qulqullinas (isaaf kenninee jirra). Inni (Rabbiin) sodaataa ta’eera.

Haadhaafi abbaa isaatiif tola oolaa ta’eera, Of tuulaa, dilaawaa hin taane.

Nageenyi isarratti haajiraatu, guyyaa inni dhalate, guyyaa (dhuma umrii isaatti) inni du’uufi guyyaa (qiyaamaa) inni jiraataa tahee kaafamus. [4]

Kitaabicha (Qur’aana) keessatti Maryamiin yeroo maatii ishee irraa iddoo gara bahaatti achi baate dubbadhu. [5]

Isaan irraa haguuggaa godhattee, ergamaa keenya (Jibriiliin) gara isiitti eregine, Inni nama (uumaan isaa) guutuu isiitti fakkaate.

(hamtuuf deemaa shakkitee sodaattee) Ni jette: “Ani sirraa Rahmaanitti maganfadha. Yoo kan (Rabbiin) sodaattu taateef (nan tuqin)”

(Jibriil) nijedhe “Ani (malaaykaa) ergamaa Rabbii keetiiti; ilma bareedaa siif kennuuf (Rabbiin na erge)”.

Ni jette: “akkamitti ilmi naaf ta’a Odoo namni (dhiiraa) tokkolleen nan tuqin; sagaagaltuus odoon hin ta’in?”

Innis ni jedhe: “Dhimmichi akkuma kana, Gooftaan kee ‘kuni narratti laafaadha; Namootaaf raajiifi rahmata Nu irraa ta’es isa godhuufi” jedhe. (Kun) dhimma murtaa’e ta’eera. [6]

Isa ulfoofte; kophaa ishee gara bakka fagoo isaan deemte. [7]

Ciniinsuun gara hundee timiraa ishee mayse, Ni jette: “Yaa gaabbii kiyya! Odoo kana dura du’ee, wan dagatamee hafe tahe!” [8]

(nideesse) Ishee jalaa (malaaykichi) ishetti lallabe “Hin gaddin; dhugumatti, Gooftaan kee jala keetti laga xiqqoo taasiseera” jechuun.

“Muka timiraa gara keetti hurgufi; asheeta timira bilchaataa ta’e sirratti harcaafti.

(asheeta timiraa) Nyaadhu, (bishaan) dhugii; (daaima kee laalii) ijaanis itti gammadi. Yoo ilma namarraa tokko argite jedhiin ‘ani Rahmaaniif callisuu qodhaa (nazrii) godheen jira, hardha nama tokkos hin dubbisu”.

Isa baadhattee gara ummata ishee dhufte, (Isaan) ni jedhan: “Yaa Maryam! Dhugumatti ati (ilmoo abbaa malee fiduun) waan akkaan hamtuu hojjatte.

Yaa obboleettii Haaruun! Abbaan kee nama badaa hin turre; haati teetis sagaagaltuu hin turre.” [9]

(Isiin) gara isaatti akeekte, (Isaan) nijedhan “Akkamitti daaima siree daa’imummaa keessa jiru dubbifna?”.

(iisaan nidubbatee) ni jedhe: “ ani gabricha Rabbiiti, Inni kitaaba (injiil) naaf kenne; nabiyyiis na taasisee jira.

Essallee jiraadhu barakeeffamaa na taasisee jira; salaataa (gadidhaabuu)fi zakaa (baasu)ttis na ajaje hangan lubbuun jiru.

Haadha tiyyaaf tola oolaa (na godhe); of tuulaa hoonga’aa (dilaawaa), nan taasifne.

Nageenyi narratti jiraata Guyyaa ani dhaladhe, guyyaa (umriin kiyya dhumee) ani du’uufi guyyaa (qiyaamaa) ani kaafamuus”. [10]

(kan waayee isaarraa dubbatame) Kun Iisaa ilma Maryami; (jechi waayee isaarraa himame kun) jecha dhugaa kan isaan isa keessatti shakkaniidha.

Rabbiif ilma taasifachuun hin malu, Inni qulqullaa’e, Yeroo dhimma tokko murteesse, wanti Inni jedhu “ta’i” jechuu qofa; innis yoosuu ta’a. [11]

(Iisaan) “Dhugumatti, Rabbiin Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessani, Kanaaf Isa qofa gabbaraa, kun karaa qajeelaadha”(jedhe.)

Gareewwan (yahuudaafi nasaaraa) gidduu isaaniitti (waa’ee Iisaa irratti) wal dhaban; warra kafaraniif halaakni tahe wal gayii guyyaa guddaa (Qiyaamaa) san keessatti.

Maaltu akkaan dhaga’oo argoo isaan taasise, guyyaa isaan (Kaafiroonni) Nutti dhufan. Garuu hardha miidhaa raawwattoonni jallina mul'ataa keessa jiru.

Guyyaa Gaabbii san isaan sodaachisi, yeroo dhimmichi murtaa’u Haala isaan daguu keessatti ta’aniin isaanii hin amanin.

Nuti Numatu dachiifi waan ishee irra jiru dhaala; garuma keenya deebifamus.

Kitaaba (Qur'aana) keessatti Ibraahiim dubbadhu, inni nama akkaan dhugaa dubbataa, nabiyyii ture.

(dubbadhu) Yeroo inni abbaa isaatiin (aazariin) jedhe “Yaa abbaa kiyya! Maaliif waan (taabota) hin dhageenye, hin argineefi homaa sirraa deebisuu hin dandeenye gabbarta?”.

“Yaa abbaa koo! Dhugumatti, ani beekumsa irraa wanti sitti hin dhufin (karaa wahyiitiin) natti dhufee jira. na hordofi; ani karaa sirraawaan si qajeelcha.

Yaa abbaa koo! Sheyxaana hin gabbarin; sheyxaanni Rahmaanitti fincilaa ta’eera. [12]

Yaa abbaa koo! ani Rahmaan irraa azaabni si tuquun sodaadha, ati sheyxaanaaf jaalallee ta’uu keen (sodaadha)”.

(Abbaan isaa) nijedhe “Yaa Ibraahiim! Ati gabbaramtoota kiyya (jibbitee) irraa garagaltaa? Yoo hin dhorgamne, ani dhagaaniin si tuma (si cafaqa), Yeroo dheeraaf naan oodi (narraa fagaadhu)”.

(Ibraahiim) nijedhe “Nageenyi sirra haa jiraatu! Ani Rabbii kiyyan araarama siif kadha, Inni akkaan rahmata naaf godhaa ta’eera”.

“Isiniifi wantoota isin Rabbiin gaditti gabbartan irraan fagaadha. Rabbii kiyya qofan kadhadha, kadhaa gooftaa kiyyaatiin hoonga’aa ta’uu dhabuu koon abdadha”.

Yeroma inni isaaniifi waan isaan Rabbii gaditti gabbaran irraa fagaatu, Is'haaqiifi Ya’iquubiin isaaf kennine, Hunda isaanii nabiyyii taasifne. [13]

Rahmata keenya irraas isaaniif kennine, Gaariin dubbatamuu (faaruu) ol fuudhamaas isaaniif goone.

Kitaaba (Qur’aana) keessatti (waa’ee) Muusaa dubbadhu, inni filatamaa ta’ee jira; ergamaa, nabiyyii ta’eera.

Nuti moggaa mirga (gaara) Xuur irraa isatti lallabnee, maqoo itti haasa’uunis (ufitti) isa dhiheessine!

Tola keenya irraa obboleessa isaa Haaruuniin nabiyyii (taasifnee) isaaf kennine. [14]

Kitaaba (Qur’aana) keessatti (waa’ee) Ismaa’iil (ilma ibraahiim) dubbadhu, inni beellama kabajaa ta’ee jira, Ergamaa, nabiyyii ta’ee jira.

Maatii (fii ummata) isaas salaatafi zakaatti kan ajaju ture. Gooftaa isaa biratti jaallatamaa ture.

Kitaaba keessatti Idriisiin dubbadhu, inni dhugaa dubbataa, nabiyyii ture.

Iddoo ol aanaattis ol isa fuunee jirra.

Isaan sun warra Rabbiin isaan irratti tola oole; nabiyyoota ilmaan Aadam irraa ta’anii, warra Nuuhii wajjiin (doonii irratti) yaabbachiifne irraa ta’anii, ilmaan Ibraahiimiifi Israa’iil irraas ta’anii, warra Nuti qajeelchinee filanne irraas kan ta’aniidha, Kan yeroo keeyyattoonni Rahmaan isaan irratti dubbifamtu sujuudaafi booyaa kufaniidha. [15]

Isaan boodaas bakka bu’oota (hamaatu) bakka bu'e. kan salaata miidhaniifi fedhaalee lubbuu isaanii hordofan. Hallayyaa jahannam quunnamuuf jiru.

Nama tawbatee, amanee, gaarii hojjate malee Warri sun jannata seenu; homaa hin miidhaman.

Jannatoowwan qubsumaa ishee Rahmaan gabroota Isaatiif fagootti waadaa seene (seenu). Inni waadaan Isaa dhufamaa ta’eera. (hinhafu).

Nagaa (wal gaafachuu) malee ishee keessatti haasa’a fokkataa hin dhagayan. Ishee keessatti isaaniif sooranni isaanii ganamaafi galgala jira.

Jannatni sun ishee gabroota keenya irraa namoota Rabbiin sodaatan dhaalchifnuudha.

Nuti (maleykonni) ajaja Gooftaa keetiitiin malee hin buunu, Wanti fuuldura keenyaa, wanti duuba keenyaafi wanti gidduu sana jirus kan Isaati, Gooftaan kee dagataa hin taane. [16]

(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi wantoota gidduu isaan lamaanii jiraniiti. Isa (qofa) gabbari; gabbartii isaarratti obsi. Sila Isaaf moggoo (fakkaataa) wahii ni beektaa?

Namni (kafare mormiif) nijedha “Sila ani ergan du’ee jiraataa tahee (qabrii) baafamaa?”.

Sila namni hin yaadatuu akka Nuti kanaan dura isa uumne, ka waa argamaa hintahin?

Gooftaa keetiin kakannee! Dhugumatti, isaaniifi sheyxaanota walitti qabna, ergasii moggaa jahannamitti jilbeenfatoo taasifnee isaan fidna.

Eegasii garee hunda irraa isaan Rahmaan irratti jallinatti irra cimoo ta’an ni baafna.

Ergasii, dhugumatti, Nuti (isaan irraa) warra ishee (Ibidda) seenuu qaban ni beekna.

Isin irraa eenyulleen ishee bu'u malee hin hafu, Dirqama Rabbii keetiin murteeffameedha. [17]

Sana booda warra Rabbiin sodaatan nagaa baafna; warra miidhaa hojjatan immoo ishee keessatti jilbiiffatoo taasifnee (isaan) dhiifna.

Yeroo keeyyattoonni keenya ifa ta’anii isaan irratti dubbifaman kaafiroonni mu’uminootaan nijedhan “Garee lamaan keessaa isa kamtu caalmaa sadarkaatiifi miidhagina teessoo qaba?”.

Isaaniin dura dhalootarraa meeqaa meeqa (hedduu) kan meeshaa mana keessaatiifi argaa ijaattis isaan caalaa babbareedoo ta’an balleessinee jirra.

Jedhi (Yaa Muhammad!-SAW): “Nama jallina keessa jiru Rahmaan (jallina inni filate) akkaan isaaf haa dabalu; hanga waan waadaa isaaniif seename arganitti, azaaba yookiin Qiyaamaa argan, nama iddoon isaa irra badaafi raayyaa waraanaatti irra dadhabaa ta’e fuulduratti ni beeku.

Rabbiin warra qajeelaniif qajeeluma dabala, Hojiiwwan gaggaarii haftuu taateetu Rabbii kee biratti mindaadhaan caalaadha; deebiidhaanis isatu (irra) caalaadha.

Sila isa keeyyattoota keenyatti kafaree hin'arginee ati? kan “Ani dhugumatti, qabeenyaafi ilmaan kennamuufin jira” jedhe.

Sila (iccitii) fagoo irratti mul’atemoo Rahmaan biratti waadaa wahii godhate?

Lakki; (kun hin ta’u) Nuti waan inni jedhu (fii hojjatu) ni barreessina; azaabarraa dabaltii isaaf daballa.

Waan inni (qaba) jedhu (hunda) irraa dhaalla; inni kophaa isaa Nutti dhufa.

Rabbii achitti gabbaramtoota godhatan Akka humnaafi kabajaa isaaniif ta’aniif jecha.

Lakkisaa; (kun waan ta’uu miti) ( guyyaa qiyaamaa isaan fuulduratti) gabbaruu isaanii ni mormu; isaan irrattis faallaa tahu.

Sila ati hinarginee akka Nuti kaafiroota irratti sheyxaanota erginee (badii irratti) kakaasiinsa isaan kakaafti.

Isaan (adabamuu) irratti hin jerjerin; Nuti lakkoofsa (guyyootaa) isaaniif lakkooyna. [18]

Guyyaa warra Rabbiin sodaatan gara Rahmaanitti jiila (garee kabajamoo) taasifnee isaan walitti qabnu (yaadadhu).

Badii raawwattoota immoo dheebotoo taasifnee gara Jahannam oofna.

Nama (islaamayee) Rahmaan biraa waadaa qabate malee magantaawuu hin danda’anu.

“Rahmaan ilma godhate” jedhan.

Dhugumatti, isin (jecha kijibaa kana jechuun) waan fokkataa fiddaniirtu.

(Kan) irraa samiileen babbaqaquu, dachiin dhodhooyuufi gaarreen caccabanii kufuuf dhiaatu (fiddan).

Rahmaaniif ilma moggaasuu irraa (babbaqaqutti dhiaatu).

Rahmaan ilma godhachuun isaaf hin malu (kanarraa qulqullaaye).

Wanti samiileefi dachii keessa jiran hundi gabra (Isaa) qofa ta’anii gara Rahmaan dhufanu malee hin hafan.

Dhugumatti, Inni tokko tokkoon isaan beeka; lakkoofsa guutuu ta’es isaan lakkaa’eera.

Hundi isaanii Guyyaa Qiyaamaa kophaa isaanii gara Isaatti (Rahmaanitti) dhufu.

Dhugumatti, isaan amananii, gaggaarii hojjatan, Rahmaan jaalala isaaniif taasisa. [19]

Wanti Nuti arraba kee (afaan kee) irratti isa (Qur’aana kana) sii laaffifneef akka warra Rabbiin sodaatan ittiin gammachiiftee, ummata akkaan mormitoota ta’an immoo ittiin sodaachiftuufi.

Isaan dura dhaloota irraa meeqaatama balleessinee jirra (hedduudha)! Sila isaan irraa tokkos argitaa? Yookiin hasaasa (qilixii) isaaniif ni dhageessaa?